Çarşamba, 22 Ekim 2014 08:27
Anasayfa
>> English    
e-gümrük
Ana Menü
DUYURULAR
Firma Profili
Hizmetlerimiz
Referanslarımız
İnsan Kaynakları
Yayınlarımız
Sık Sorulan Sorular
Matbu Evraklar
İletişim
KANUNLAR
BAKANLAR KURULU KARARLARI
ULUSLARARASI SÖZLEŞMELER
TÜZÜKLER
YÖNETMELİKLER
TEBLİĞLER
GENELGELER
MÜLGA
Uluslararası Ölçüler E-posta Yazdır
  Uluslar arası uzunluk, hacim, ve ağırlık ölçü birimlerinin satıcı ve alıcı arasında herhangi bir anlaşmazlığa yol açmayacak şekilde, satış mukavelesinde tanımlanması her iki tarafı da zararlı bir girişimden alıkoyacaktır. Çünkü, taraflar, ölçülere ilişkin terimleri mukavelede açıkça belirtmedikçe ve saptamadıkça, anlaşmazlıkların ortaya çıkması her zaman mümkündür. Satış ağırlık üzerinden yapıldığında, fiyatın net ağırlığa mı, brüt ağırlığa mı uygulanacağını açıklamak kaçınılmaz olur. Fiyat, normal olarak net ağırlık üzerinden verilir. Ancak, ambalajın, ihracatta ekseriya önemli bîr yekûn tuttuğu dikkate alınırsa, buna ilişkin masrafları kimin yükleneceği hususunun da mukavelede açıkça belirtilmesi zorunludur.
Uluslararası ticarette kullanılan ölçü birimlerini, genellikle;
-   Metrik sistem (The Metric System),
-   İngiliz sistemi (The British İmperial System),
-   ABD sistemi (The US. Customary System),
olmak üzere üç ana grupta toplamak mümkündür. Günümüzde metrik sistem uygulaması çok yaygındır. İngiltere 1963, 1976 ve 1985 yıllarında yürürlüğe koyduğu yasalar ile İngilterede metrik sistem uygulamasına geçmiş, asırlar boyunca kullandığı geleneksel Ölçülerin önemli kısmını terk etmiş, ancak bazı geleneksel ölçü birimlerinin kullanımına devam etmeyi kararlaştırmıştır. Diğer taraftan, A.B.D. kuruluşundan bu yana İngiliz ölçü sisteminden kalan, ancak ondan farklılıklar gösteren kendine has sistemi kullanmayı elan sürdürmektedir. Buna rağmen, A.B.D., 1886 ve 1975 yıllarında kabul ettiği yasalar çerçevesinde metrik sisteme gönüllü olarak geçiş için çalışmalarını yapmaya devam etmektedir.
Muhtelif ülkelerde kullanılan Ölçü birimleri üç önemli grupta toplanmakla birlikte, çeşitli ülkelerde ağırlık ünitelerine uygulanan terimler aynı değerde olmamaktadır. Dünya ülkelerin çoğu metrik sistemi kullanmaktadır. Latin Amerika Ülkelerinde İse genellikle metrik sistem, bazı durumlarda İngiliz ölçü sistemi, zaman zaman eski İspanyol ölçü birimlerinin kullanımına devam edilmektedir. Örneğin: Arjantin poundu 1.0142 ABD pounduna, Meksika poundu 1.0146 ABD pounduna, Venezuela poundu ise 1.0161 ABD pounduna eşittir. Latin Amerika ülkelerinin çoğunda bir ağırlık birimi olarak kullanılan arroba 25 pound iken, Brezilyada 32 pounda tekabül etmektedir. İngiliz tonu (buna çoğunlukla kuvvetli ton denir) 2.240 pound iken, A.B.D. tonu (veya kısa ton) ise 2.000 pounddur. Metrik ton 2.204,62 pounda, İspanyol tonu ise 2.271,64 pounda eşittir. A.B.D. kentali 100 pounda, İspanyol kentali 101.4 pounda ve İngiliz kentali İse 112 pounda eşittir.
Navlun bakımından ton 2.240 pound olup, kırk ayak küp hacmindedir. Nakliye şirketleri normal olarak kendileri için avantajlı Ölçü birimlerini kullanırlar. Örneğin; bağlama limanı A.B.D.de olan bazı deniz nakliye şirketleri 2.000 poundluk tonu kullanmaktadırlar.
Yutanda belirtilen nedenlerle, satıcı, satış mukavelesinde yer alan ölçü birimine ilişkin terimin gerçek anlamından daima emin olmalıdır. Metrik sistem İle İngiliz ve A.B.D. ölçü sistemlerine göre uzunluk, alan, hacim, kapasite ve ağırlık ölçülerine ilişkin tablolara kısım sonunda yer verilmiş bulunmaktadır.
I- ÖLÇÜ BİRİMLERİNİN GELİŞİMİ
Mal alışverişinde işlemlerin tamamlanabilmesi İçin malın boyutlarının, miktarının ve ağırlığının bilinmesi gerekir. Bu amaçla ölçülmesi istenen şeyin niteliğine (katı, sıvı) ve öngörülen işlemin türüne (uzunluk, ağırlık, hacim) göre değişen ölçü birimleri kullanılır.
Ölçü birimleri İçinde ilk kullanılanı uzunluk ölçüleridir. Bu konuda yapılan araştırmalar, tarihte ilk kez (M.Ö.2800-2300) uzunluk biriminin Mısırda uygulandığını göstermektedir. İnsanın dirseği ile orta parmağı arasındaki mesafe olarak tanımlanan cubit ilk uzunluk birimidir. Latince dirsek anlamına gelen cubiton kelimesinden Üretilen cubit yaklaşık 52.4 cm uzunluğa tekabül etmektedir. Cubit, önceleri 28 haneye (takriben bir parmak kalınlığı), daha sonraları ise daha küçük hanelere (en küçük parça bir milimetrenin biraz üstünde) bölünerek uzunluk birimi olarak kullanılmıştır. Miktarları değerlendirmek için ise genellikle kile vb.. ölçeklerden yararlanılmıştır.
Asırlar boyunca, cemiyetlerin ihtiyaçlarına göre yeni ölçü birimleri İcat edilmiş, eski birimler parçalara ayrılmış, ancak bölünmeler ondalık sisteme göre yapılmadığı için hesaplamalarda ortaya çıkan karışıklıklar engellenememiştir. Ülkeler arasındaki ticari ilişkilerin giderek gelişmesi sonucunda, aynı adı taşıyan ölçü birimlerinin her yerde çoğu zaman eşit olmadığı da anlaşılmıştır. Zira, ülkeler ve hatta ülkeler içindeki değişik bölgeler kendilerine has ölçü sistemleri benimseyerek ayrı ayrı ölçü birimlerini kullanıyorlardı. Dolayısıyla, uluslararası ticari ilişkilerin gelişmesine yararlı olmayan bu çeşitlilik yüzyıllarca süren bir karışıklığa yol açmıştır.
1670  yılında Fransada keşiş  Moutonun  evrensel ölçü   olarak dünyanın    çevresinden alınacak bir uzunluğu önermesine rağmen, bu öneri ancak yüzyıl sonunda benimsendi ve 1790da Fransız Bilimler Akademisi, Fransa için ortak bir ölçü sistemi kurmakla görevlendirildi. Uzunluk için bir ölçü birimi seçildi ve dünya meridyeninin kırk milyonda biri alınarak adına metre ve bu yeni sisteme de metre sistemi adı verilmiştir. Aynı zamanda, bu ölçünün ondalık olmasına, yani her birimin 10-100-1000 vb. sayısına bölünebilen katlan ve askatları bulunması kararlaştırılmıştır.
Ondalık ölçü sisteminin 1795 yılında- Fransada Konvansiyon Meclisince resmen kabul edilmesine rağmen, bu yeni ölçülerin benimsenmesi ve günlük yaşamda uygulanması çabuk ve kolay olmamış, metre sistemi ancak 1837 yılında çıkarılan bir yasayla zorunlu hale getirilmiştir. Daha sonraları söz konusu ölçü birimleri diğer ülkeler tarafından da benimsenmiş ve kullanılmaya başlanmıştır.
II- METRİK SİSTEM
Uluslararası Ağırlık ve Ölçüler Komitesi, ülkelerarasında ticari, teknik ve bilimsel alanlardaki ilişkilerin geliştirilmesini teminen uluslararasında Ölçü birimlerinin standartlaştınlmasını amaçlayan bir Uluslararası Birimler Sistemi (International System of Units -SI) m 1960 yılında tesis etmiştir. Uluslararası Birimler Sistemi (SI); ülkemiz dahil 1960 yılından bu yana "Metre Konvansiyonu"na imza koyan ülkeler tarafından kabul edilmiş ve zorunlu olarak yürürlüğe konulmuştur. Bu sistemde; metre (m/uzunluk), kilogram (kg/ağırlık), saniye (s/zaman), amper (A/elektrik akımı şiddeti), Kelvin (K/ısı), mole (mol/madde miktarı) ve kandela(cd/ışık şiddeti) olmak üzere yedi temel birim mevcuttur. İkincil denilen tüm diğer birimler (yüzölçümü, hacim, açı, yoğunluk, hız, vb.) bu yedi birimden üretilmekte, bunların katlan ve askatları metre sözcüğüne bir ön takı eklenerek türetilmektedir(Örneğin: deka metre, hektometre, kilometre vb.).
A- Uzunluk
Yeni bir uzunluk birimi metrenin ilk kez tanımlanması XVI. Louis döneminde Lavoisier ve Condercet tarafından yapılmıştır. Metre, yer boylamının dörtte birinin on milyonda biri olduğundan bunun doğru olarak tanımlanabilmesi için boylamın bir kısmının ölçülmesi zorunluydu. Bu amaçla, J.B.Delambre ve P.Mechain isimli gökbilimciler, birisi Dunkerque diğeri Barselonadan hareket ederek, birkaç bin astronomik ve jeodezik gözlemlerde bulunarak, yedi yılın sonunda buluştular. Bu çalışmanın sonucu, ilk örnek metreyi (etalon) ortaya çıkarmıştır. Yakın zamana kadar metre ayarı 1889dan buyana Fransa, Sevresde Uluslararası Ağırlık ve Ölçü Bürosunda muhafaza olunan bir iridyumlu platin çubuğa göre yapılırdı. 1960 yılında bu birim kripton lambasından yayılan ışığın dalga boyuna göre, 1983den itibaren ise doğrudan ışık hızına dayanılarak tanımlanmaktadır.
B- Yüzölçümü ve hacim
Yüzey ve hacim ölçüleri uzunluk biriminden üretilmektedir. Bunlar sırasıyla; metre kare (m2) ve metre küp (m3)tür. Arazi ölçümlerinde ar (la = 100 m1), dekar (l dka= 1000 m2) ve hektar (l ha = 10.000 mz) kullanılır. Sıvıların hacminde (sığa ölçüsü) temel birim litredir (l litre = 0.001 metre küp). Gemilerin taşıma sığaları İse tonilato ile belirlenir (l tonilato - 2.83 metre küp).
C- Kütle ve ağırlık
Kütle ve ağırlık çoğu kez birbirlerine karıştırılır. Gerçekte bir cismin kütlesi onu meydana getiren maddenin miktarı, ağırlığı ise onun yere doğru çekilme gücüdür. Ağırlığın tersine kütle değişmez. Uluslararası kütle birimi kilogramdır ve bu birimin ayarı metrenin muhafaza edildiği Uluslararası Ağırlık ve Ölçü Bürosundaki iridyumlu platinden bir silindirin kütlesidir. Büyük yükler ton olarak belirtilmekte (l ton= 1.000 kilogram), tahılların ölçümünde İse bazı Ülkelerde kental (lkental= 100 kilogram) kullanılmaktadır. Kuyumcular, değerli taşlann ve altının kütlesini krat (carat) ile (l krat= 0.2 gram) ölçerler. Krat, aynı zamanda altının saflık ölçü birimi olup, alaşımın toplam kütlesinin (l/24)ünü meydana getiren saf altın miktarını ifade eder. Örneğin; saf altın 24 krattır.
Metrik sistem, basit öğrenilmesi kolay, uzunluk-hacİnı-ağrrlık arasında direkt İlişkili olup, bu sistemde sadece ondalık ölçü birimleri kullanılmakta, daha küçük birimlere ise yer verilmemektedir. 1.1.2000 tarihinden itibaren Avrupa Birliğini teşkil eden ülkelerde satılan ürünlerin etiketleri üzerinde sadece metrik sisteme dayalı ölçülerin yer alması ve çift ölçülerin (Örneğin; santimetre/ inch, kilo/ pound, vb.) kullanılmaması kararlaştırılmıştır. Bu karar, metrik olmayan veya emperyal ölçüleri kullanan İngiltere ve İrlandayı da kapsamaktadır. Böylece, 2000 yılının başlamasıyla birlikte, reklamlarda, kataloglarda, piyasaya arzedilen tüm ürünlerin etiketlerinde, teknik mevzuatta ve kullanım rehberinde metrik sistem kullanılacaktır. Esasen, Topluluk dışı Avrupa ülkeleri ticari amaçlar nedeniyle uzun bir süredir metrik sistem ölçülerini kullanmaktadırlar. Birçok Amerikalının hala bu sisteme geçişe muhalefetinin devamına rağmen, dünya pazarlarında rekabet edebilme amacıyla yine birçok Amerikan firmasının sessizce metrik sisteme geçtiği bilinmektedir. Ülkelerin tümü metrik sisteme dönüşümü gerçekleştirilmek üzeredir.
Endüstrileşmiş ülkelerin tamamına yakın kısmı bu sisteme dahil olmuşlar, diğer bazı sanayileşmiş ülkeler de, A.B.D. (%20-50), İngiltere (%70-80), Kanada (%50-80) ve Avusturalya (%50-80) oranında metrik sisteme geçmiş durumdadır. Parantez içinde iki ayrı oranın belirtilmesinin nedeni, bu ülkelerdeki Özel ve kamu kuruluşlarının farklı tahminleridir. Örneğin; A.B.D.de Teknoloji ve Standartlar Enstitüsü (NIST), Amerikan orijinli ürünlerin %50sinin metrik sisteme göre üretildiğini tahmin etmektedir.
Metrik sistem ölçü birimlerine ilişkin bir tablo kısım sonunda yer almaktadır.
III- A.B.D. ÖLÇÜ BİRİMLERİ
A.B.D. kuruluşundan itibaren 1836 yılına kadar İngiliz ölçü birimlerini aynen kullanmıştır. Halen, A.B.D.de ölçü birimlerinde The British Imperial Systemden kalan ancak ondan farklılıklar gösteren The US. Customary System kullanılmaktadır. Dolayısıyla, A.B.D.nİn kendisine has bazı ölçü birimleri olup, bu birimler İngiliz ölçü birimlerinden farklıdır. Örneğin; A.B.D. ve İngiliz Antilleri Reine Anne Gallonunu (3.785412 litre) kullanırken, İngiltere, Kuzey İrlanda ve İngiliz dilini kullanan bazı ülkeler ise The British Imperial Gallonunu (4.546.092 litre) kullanmaktadırlar, böylece altı A.B.D. galonu beş Imperial galona tekabül etmektedir. Yine, 20. yüzyılın ortalarına kadar bazı A.B.D. ve İngiliz Ölçü birimleri aynı adlan taşımalarına rağmen farklılıklar göstermekteydi. Örneğin;. İngilterede bir -inch (2.53998cm) iken, A.B.D.de bir inch (2.540005 cm)ye eşdeğerdi. 1959 yılında her iki ülkede kullanılan inch (2.54 cm) olarak standartlaştırılmıştır.
A.B.D.de 1866 yılında kongre tarafından metrik ölçü sistemi konusunda kabul edilen kanun (The Law of 1866)da A.B.D.de uzunluk ve ağırlık ölçüsü olarak metrik sistemin kullanılması yasal olup, taraflar bir sözleşmede metrik sistem ölçü birimlerinin kullanıldığını ileri sürerek bu sözleşmenin iptali yoluna gidemezler  hükmü yer almaktadır.
A.B.D.de 1971 yılında çalışmalarını tamamlayan Metrik Sistem Çalışma Komitesinin önerisi üzerine 1975 yılında yürürlüğe konulan Metrik Değişim Kanunu (The Metric Conversion Act), A.B.D.de metrik sistemin kullanılışına gönüllü katılımın sağlanmasını amaçlayan bir A.B.D. Metrik Heyeti (The US. Metric Board) tesis etmiştir. Bu heyetin faaliyetleri sonucunda özellikle "otomotiv, inşaat ve tarım alet ve ekipmanları, bilgisayar vb." alanlardaki üretimlerde Amerikan ölçü sistemi birimleri yanısıra metrik sistem ölçü birimleri de kullanılmaya başlanmıştır. Ancak, 1866 yılında metrik sistemin kullanılmasını öneren yasadan bu yana yaklaşık 130 yıl geçmesine rağmen A.B.D.de metrik sistemin kullanılmasının yaygınlaştırılması oldukça yavaş bir gelişme göstermektedir.
A.B.D.de metrik sistemin benimsenmemesi, Amerikan sanayi ürünlerini uluslararası piyasalarda çoğu kez dezavantajlı durumlarla karşı karşıya bırakırken, metrik ölçü birimleri çerçevesinde firmalar mal üretimi ve tesliminde zorlanmaktadırlar. Metrik sistem ölçülerinin basit ve kolayca anlaşılabilir oluşu gözönünde tutulursa bu sisteme geçiş yapacak sanayi dallarında önemli ölçüde maliyetlerde tasarruf sağlanacağı aşikardır.
A.B.D.de uygulanan ölçü birimlerine (The US. Customary Weights and Measures) ilişkin bir tabloya kısım sonunda yer verilmiştir.
IV- İNGİLİZ ÖLÇÜ BİRİMLERİ VE METRİK SİSTEME GEÇİŞ
İngilterede 1963, 1976 ve 1985 yıllarında yürürlüğe konulan Ağırlıklar ve Ölçüler Kanunları (Weights and Measures Acts), İngiliz ölçü standartların yemden sınıflandırılmasının yanısıra çeşitli ölçü birimlerinin bir takvim içinde kaldırılmasını ve metrik sisteme geçişi amaçlanmaktadır. Bu konuda yapılan çalışmalar neticesinde; eczacılıkta kullanılan ölçü birimleri (apothecaries measure) ile kıymetli madenler ve taşlar için kullanılan ölçü birimlerinin (troy measures) kullanımına (troy ounce dışında) son verilmiştir.
Yürürlükteki mevzuat hükümleri uyarınca 01.10.1995 tarihinden itibaren, kamu sağlığı ve güvenliği, ekonomik ve idari mülahazalarla metrik sistem uygulamasına geçilmiş ve aşağıdaki ölçü birimlerinin 31.12.1999 tarihine kadar kullanılmasına müsaade edilmiştir.
- pounds ve ounces              : Dökme olarak satılan malların
tartılmasında
- pints ve fluid ounces           : Geri dönüşlü kaplarda satılan su, alkollü
içkiler ve meyve sularında
-   therms for gas supply         : Isı ölçümünde kullanılan birimler
-   fathorns for marine             : Deniz ulaştırmacılığında kullanılan ve
navigation                         : Kulaç anlamına gelen birim
Ancak, aşağıda belirtilen ölçü birimlerinin ise kullanımına aynen devam edilmesi kararlaştırılmıştır.
- miles, yards, feet ve            : Mesafe ve hıza ilişkin ölçüler yanısıra
inches                                : Yol işaretlerinde
- pints                                    : fıçı birası ve elma şarabı ile geri
       dönüşlü kaplarda süt dağıtımında
-   acres                                   : arazi Ölçümleri ve tescillerinde
-   troy ounces                         : kıymetli madenlerin değerlerinin tespitinde
Sportif faaliyetlerde kullanılan ölçü birimleri yürürlükteki yasaların kapsamı dışında tutulmasına rağmen bu alanda da metrik sistem ölçülerinin gönüllü olarak kullanımına geçilmiştir, ingilterenin metrik sisteme geçiş için yasal mevzuatı hazırlayıp yürürlüğe koymasına ve bu konuda çalışmalarını tamamlamasına rağmen, günlük yaşantıda eski ölçü birimlerinin aynen kullanıldığı gözlenmektedir. İngilterede kullanımdan kaldırılmasına rağmen uygulamasına elan devam edilen başlıca ölçü birimleri ile yürürlükteki yasalar uyarınca belli bir süre daha kullanılmasına müsaade edilen ölçü birimleri ve kullanımı süresiz devam edecek ölçü birimlerine (The British İmperial Weights and Measures) ilişkin bir tablo kısım sonunda yer almaktadır.
Kaynak:
Erkut ONURSAL
Ulusal ve Uluslar arası Ticari Kurallar ve Uygulama